Een hogesnelheidstrein tussen twee moderne Europese hoofdsteden is uitgemond in het Fyra-fiasco. Is de verplichte aanbesteding door de NS de oorzaak?

De Italiaanse onderneming AnsaldoBreda heeft na een aanbestedingsprocedure van de NS de opdracht gewonnen om de treinen te leveren tussen Amsterdam en Brussel. Helaas is het project ontspoord en zijn gestrande reizigers, grote frustraties en miljoenen euro’s schade het gevolg. In de media en politiek wordt naarstig gezocht naar de schuldige. Heeft de verplichte aanbesteding inderdaad bijgedragen aan de problemen van het Fyra-project?

Aanbesteding hogesnelheidstreinen
In 2001 won de HSA (het samenwerkingsverband ‘High Speed Aliance’ van de KLM en NS) de aanbesteding van de hogesnelheidslijn voor €148 miljoen. Vervolgens werd in 2004 een aanbesteding door de NS georganiseerd om de treintoestellen te leveren. Op die opdracht hebben twee partijen ingeschreven: het Italiaanse AnsaldoBreda en het Franse Alstrom. AnsaldoBreda was destijds een relatieve nieuwkomer op de markt voor hogesnelheidstreinen. Alstrom daarentegen had meer ervaring, onder meer als fabrikant van de TGV en de Thalys.

Geen andere keuze dan AnsaldoBreda?
Na het beoordelen van beide inschrijvingen bleek dat AnsaldoBreda de laagste inschrijving had gedaan en won de opdracht om het materieel te leveren. Of zoals NS-topman maandag 21 januari jl. in de media verklaarde dat NS geen keuze had en wel voor AnsaldoBreda moest kiezen.

Aanbestedingsplicht
Het is te kort door de bocht om te stellen dat door de aanbesteding de Fyra een fiasco is geworden. Dat NS voor AnsaldoBreda ‘moest’ kiezen ligt niet aan de aanbestedingsplicht maar aan de wijze waarop de NS de aanbesteding heeft georganiseerd. De NS is vrij om zelf de aanbestedingsdocumenten op stellen en daarin alle eisen op te nemen waaraan de winnende inschrijver dient te voldoen. Bij een aanbesteding zijn er grofweg twee keuzes: of gunning gebeurt aan de inschrijver met de laagste prijs of aan degene met de economisch meest voordelige inschrijving.

Had NS aanbesteding anders kunnen organiseren?
Het aanbestedingsbestek voor de Fyra hogesnelheidstrein ken ik helaas niet, maar in de media wordt gesteld dat de NS heeft gekozen voor gunning tegen de laagste prijs. De NS zocht blijkbaar naar de goedkoopste aanbieding en niet naar de economisch meest voordelige aanbieding. Bij het criterium “economisch meest voordelige inschrijving” gaat het om het vinden van de beste prijs-kwaliteitverhouding.

Ook bij een nadruk op prijs had de NS haar aanbesteding echter anders kunnen organiseren. Bijvoorbeeld door minimumeisen te stellen aan een inschrijving, zoals ervaring met een soortgelijke opdracht of minimumkwaliteitseisen aan het product. Bij een gunning tegen de laagste prijs is het juist van extra belang om de minimumeisen zorgvuldig te formuleren, want dat is waarschijnlijk ook het niveau waarop de inschrijver zijn aanbieding doet om het zo goedkoop mogelijk te houden.

Fyra:  Goedkoop is duurkoop
Dat goedkoop duurkoop is, heeft de NS pijnlijk ondervonden met de hogesnelheidstrein Fyra. Het anders inrichten van de aanbestedingsprocedure had kunnen voorkomen dat enkel de prijs een rol speelde bij de gunning. In de nieuwe aanbestedingswet, die waarschijnlijk per 1 april 2013 in werking treedt, wordt de economisch meest voordelige inschrijving het uitgangspunt. Afwijken daarvan kan alleen als de aanbestedende dienst de toepassing van het laagste prijs criterium motiveert. Simpelweg op laagste prijs gunnen wordt in de toekomst minder gemakkelijk en vanzelfsprekend.

Binnen een aanbesteding is er grote vrijheid voor het samenstellen van de beoordelingscriteria. Bij de Fyra is gekozen voor het gunningscriterium laagste prijs. Achteraf klagen dat je met de winnaar in zee moet is wat gemakzuchtig. Of zoals de Britten stellen If you pay peanuts, you get monkeys.

Dit blogartikel is geschreven door Linde Bremmer. Mocht u vragen of opmerkingen hebben over dit onderwerp, neemt u gerust contact op of laat een reactie achter.

NB. Bezoek ook http://aanbestedingen.hetartikel.nl. Een blog gevuld met nieuws en artikelen omtrent het thema aanbesteden.